• Poniedziałek, 21 stycznia 2019
  • Godz. 23:36
  • Imieniny: Agnieszki, Jarosława
  • Czytających: 7725
  • Zalogowanych: 11
  • Niezalogowany | Zaloguj | Rejestracja

Kartusze herbowe z basenów w Cieplicach

Wiadomości: Jelenia Góra
Poniedziałek, 4 czerwca 2018, 6:37
Aktualizacja: 16:48
Autor: Stanisław Firszt
Basen Klasztorny, nad wejściem widoczny herb klasztoru w Krzeszowie
Fot. Archiwum S. Firszta
W XIX wieku centrum Cieplic wyglądało zupełnie inaczej niż dzisiaj. Nie było jeszcze wielkiego domu zdrojowego, z którego korzystają obecnie kuracjusze. W miejscu gdzie stoi ten budynek istniał wówczas plac zdrojowy, centrum uzdrowiska, pełniący jednocześnie funkcję rynku.

Zachodnią pierzeję tego placu stanowiły dawne zabudowania klasztorne z Długim Domem na czele. Tu, od bramy – dzwonnicy, wzdłuż muru klasztornego i Długiego Domu stały drewniane kramy, w których sprzedawano wszystko, co mogło się przydać kuracjuszom i co chcieliby oni kupić, np. pamiątki z pobytu w Cieplicach. Na środku tego placu, zamiast ratusza, stały dwa budynki kryjące baseny kąpielowe.

Jeden z nich, stojący nieopodal murów klasztornych, znajdował się w tym miejscu w XIII, a być może już w końcu XII wieku. Przez całe wieku należał do istniejącego tu klasztoru, w związku z tym zwany był Basenem Klasztornym lub Basenem Probostwa, a z uwagi na jego konstrukcję i wielkość zwany był też Basenem Małym lub Basenem Kamiennym. Od XV do pocz. XIX wieku zajmowali się nim cystersi z Krzeszowa. Do końca XVI wieku budynek basenu był drewniany, a w 1599 roku, po pożarze, za sprawą opata Kaspra Eberta, został zbudowany z kamienia. W latach 1562 – 1664, przebudował go w stylu barokowym opat Bernard Rosa.

Drugi budynek basenu placu zdrojowego położony był kilkanaście metrów na wschód od Basenu Klasztornego. Zbudowany został w połowie XVI wieku przez Schaffgotschów, którzy byli wówczas ewangelikami. Zwano go dlatego Basenem Hrabiowskim, a z uwagi na wielkość i konstrukcję, Basenem Dużym lub Basenem Drewnianym. Był ogólnie dostępny dla wszystkich, kroniki mówią, że nawet był "oblegany", zwano go więc także Basenem Biedoty. Drewniany budynek basenu został zamieniony na obiekt z kamienia w formie rotundy, zbudowany w roku 1627, przez hrabiego Hansa Ulryka Schaffgotscha (1595 – 1635).

Oba budynki basenów przetrwały szczęśliwie lata niepokojów, tj. najpierw wojnę trzydziestoletnią, później wojny śląskie XVIII wieku, a w końcu wojnę napoleońską początku XIX wieku. Były remontowane i otaczane coraz to nowymi budowlami wznoszonymi na potrzeby Uzdrowiska.

Po sekularyzacji majątków kościelnych, w tym cystersów w 1810 roku, hrabia Leopold Gotard Schaffgotsch (1764 – 1834) przejął dobra cystersów w Cieplicach. Wówczas też został przebudowany budynek Basenu Klasztornego, który po pracach budowlanych zwano już Basenem Leopoldyńskim. Oba baseny były, jak i całe Uzdrowisko, dokładnie przebudowane. Hrabia Schaffgotsch zajął się rozbudową i uatrakcyjnieniem kurortu. To wówczas powstała też w klasztorze i Długim Domu siedziba Biblioteki Majorackiej, przeniesionej tu z Sobieszowa, oraz sale wystawowe. Wszystkie te prace kontynuował syn hrabiego, Leopold Christian Gotard (1793 – 1864). To on też zbudował w Szklarskiej Porębie hutę szkła na potrzeby Uzdrowiska i nazwał ją Hutą Józefiny, na cześć swojej żony, Józefiny von Ziethen.

Wygląd placu zdrojowego, po remontach i przebudowie 1 poł. XIX wieku, nie zmieniał się praktycznie przez 100 lat. Jego zabudowę widzimy na starych rycinach, rysunkach i już fotografiach. Co ciekawe, hrabia Leopold lub jego syn Leopold Christian zadbali o pamięć historyczną tego miejsca. Na przykład, nad wejściami głównymi do basenów kąpielowych umieścili wykute w kamieniu kartusze herbowe. Na dawnym Basenie Klasztornym, herb opactwa cysterskiego w Krzeszowie, a nad wejściem do Basenu Hrabiowskiego, kartusz z herbem Schaffgotschów. Dodatkowo nad wejściem do Basenu Klasztornego znajdowała się tablica z łacińską sentencją. Te elementy wystroju tych budowli istniały już w 1 poł. XIX wieku, na co wskazują ich przedstawienia na grafikach, powstałych przed 1850 rokiem.

Budynki basenów z placu zdrojowego musiały zniknąć w 1 poł. XX wieku, gdy hrabia Friedrich Schaffgotsch (1883 – 1947) postanowił zbudować w tym miejscu nowoczesny, duży dom zdrojowy. Pod koniec lat 20. XX wieku rozebrano oba budynki basenów zdrojowych. Nad odkrytymi basenami w 1929/1930 roku, został wzniesiony budynek zdrojowy, który nie dość, że przykrył dawne budowle, to jeszcze zajął dużą część terenu dawnego placu zdrojowego. W tym czasie przestały też funkcjonować dawne kramy przy Długim Domu.

Wydawałoby się, że dzisiaj po dawnych budynkach basenów nie pozostało już nic, a jak wyglądały kiedyś, możemy podziwiać tylko na dawnych rycinach. Ale do końca tak nie jest. Oto hrabia Schaffgotsch, wzorem swoich przodków, zadbał o pamięć historyczną tego miejsca. W czasie rozbiórki obu tych zabytkowych budynków, zdjęto z nich wspomniane wyżej kartusze herbowe i umieszczono je na ścianach nowego budynku zdrojowego. Do dzisiaj tam się znajdują.

W holu głównym budynku zdrojowego, po lewej stronie przed ujęciem wody termalnej, umieszczony został kartusz herbowy opactwa cystersów w Krzeszowie, na pamiątkę Basenu Klasztornego. Natomiast na zewnątrz budynku, na jego zachodniej ścianie, prawie naprzeciwko bramy – dzwonnicy, umieszczono kartusz z herbem Schaffgotschów, który wcześniej wisiał nad wejściem do Basenu Hrabiowskiego. Symbolicznie w ten sposób został zaznaczony budynek nowego domu zdrojowego, zbudowanego przez Schaffgotschów, który przykrył dawny Basen Klasztorny. Poniżej kartusza z herbem Schaffgotschów powieszono tablicę z tekstem, który mówił prawdopodobnie o najstarszej historii tego miejsca. Tablica ta istnieje do dzisiaj, ale dawne teksty zostały po wojnie starannie zatarte, a na nich pojawiła się polska, krótka informacja o Uzdrowisku Cieplice.

W holu głównym budynku zdrojowego znajduje się jeszcze jeden interesujący obiekt. Jest to wyżej wspomniany obraz w ramie obejmujący tylko łaciński napis, który jest też chronostykiem z datą 1797, o treści: " Z królewskiego polecenia i królewskim rozkazem. Prawdziwie czczona prepozytura krzeszowska, chorym poświęciła" (tłum. Ivo Łaborewicz). Wisiał on wcześniej na budynku Basenu Klasztornego, pod kartuszem herbowym opactwa w Krzeszowie.

Są to obecnie najstarsze i jedyne zabytki związane bezpośrednio z dawnymi basenami kąpielowymi, jakie znajdują się na terenie Uzdrowiska Cieplice, najcenniejsze obiekty dla całego kurortu stanowiące dowód na ciągłość historyczną tego miejsca, na przestrzeni wieków.

Czytaj również

Komentarze (1) Dodaj komentarz

~Stary Wyga 4-06-2018 13:16
Ciekawie i interesująco opisana historia Uzdrowiska na pewno Lokaj Uzdrowiska Cieplice będzie zadowolony.

Dodaj komentarz

Zaloguj
0/1600

Czytaj również

Sonda

Czy Ławki Niepodległości są dobrym pomysłem?

Oddanych
głosów
675
Tak
16%
Nie
77%
Nie wiem
7%
Głos ulicy
Czy WOŚP ma sens?  
TV Dami
Serwis Informacyjny TV Dami Jelenia Góra z dnia 21.01.2019 r.a  
Miej świadomość
Jak zasnąć w 2 minuty według amerykańskiej marynarki wojennej?  
Dialogi Jelonki
Poznajmy sąsiadów przez ich literaturę
Aktualności
Bal Rotary po raz XXI  
Aktualności
Zaćmienie księżyca  
Copyright © 2002-2019 Highlander's Group