• Poniedziałek, 21 października 2019
  • Godz. 22:35
  • Imieniny: Urszuli, Hilarego, Jakuba
  • Czytających: 7026
  • Zalogowanych: 14
  • Niezalogowany | Zaloguj | Rejestracja

Cmentarze żydowskie w Jeleniej Górze

Wiadomości: Jelenia Góra
Poniedziałek, 1 kwietnia 2019, 6:04
Aktualizacja: 12:13
Autor: Stanisław Firszt
Cmentarz żydowski
Fot. Fot. Stanisław Firszt
Cmentarz to miejsce spoczynku, na którym znajdują się groby zmarłych mieszkańców pobliskiej osady, stałe miejsce pochówków dawnych ludów koczowniczych lub miejsce złożenia poległych w czasie walk zbrojnych.

Czym większa była osada, np. miasto ("poli"), tym większe były sąsiadujące z nim cmentarze ("nekropolis", tzn. miasta zmarłych). Jeśli osadę zamieszkiwała ludność o tym samym wyznaniu (religii) kultywująca te same praktyki religijne, jeden cmentarz służył wszystkim mieszkańcom. Z czasem, kiedy rozrastające się miejscowości, a później miasta zaczęły zamieszkiwać różne społeczności o odmiennych kulturach i religii, niezbędne było zakładanie odrębnych dla każdej z tych grup, cmentarzy. Miejscowościom, niezależnie od ich wielkości, np. na Kresach Wschodnich Rzeczpospolitej, towarzyszyły cmentarze: katolickie, prawosławne, ewangelickie, ormiańskie oraz żydowskie.

Nie inaczej było także na Dolnym Śląsku, chociaż tutaj liczba różnych grup wyznaniowych była znacznie mniejsza. Do początku XVI wieku służyły im głównie tylko cmentarze katolickie, ulokowane wokół kościołów lub poza murami miast. Tam też znajdowały się osobne cmentarze żydowskie (kirkuty), dużo mniejsze od katolickich. Liczne bowiem w średniowieczu pogromy Żydów powodowały, że liczba ludności tej grupy etnicznej ciągle się zmieniała. Bywało, że z miast w ogóle wyganiano Żydów. Pozostawały po nich, bez opieki, ich cmentarze. Z czasem stojące na nich kamienne nagrobki (macewy) były obalane, a za zgodą lokalnych władców lub magistratów mogły być użyte do różnych celów, jako materiał budowlany. Tak było w XIV wieku w Legnicy, gdzie macewy ze starego cmentarza żydowskiego przeznaczono na budowę murów miejskich. Tak więc społeczność żydowska, jako zbędna, przestawała funkcjonować w danym ośrodku, natomiast macewy jako przydatny budulec, poniekąd przyczyniały się nadal do rozbudowy tego ośrodka miejskiego.

W Jeleniej Górze pierwszy cmentarz miejski (katolicki) znajdował się wokół kościoła św. Erazma i Pankracego. Później przeniesiono go na Przedmieście Bramy Długiej, przy dzisiejszej ulicy Wolności. Na początku protestantyzmu wszyscy chrześcijanie chowani byli na jednym, wspólnym cmentarzu, lecz prawdopodobnie na odrębnych kwaterach. Działo się tak aż do powstania dużej nekropolii ewangelickiej wokół kościoła Podniesienia Krzyża Pańskiego (późniejszy Kościół Garnizonowy).

Stosunkowo niewielka, kilkuprocentowa społeczność żydowska Jeleniej Góry miała swój własny cmentarz, istniejący prawdopodobnie od czasów średniowiecza na wzgórzu Vogelberg (dzisiejsze okolice ul. Ptasiej, Na Skałkach, Studenckiej i Nowowiejskiej). Niewiele o nim wiadomo, jak też nie ma po nim żadnego śladu, oprócz kości, które nadal spoczywają w tamtej ziemi.

Ze względów sanitarnych, zgodnie rozporządzeniami władz pruskich, w II poł. XIX wieku, założono nowe cmentarze, wówczas znacznie oddalone od zwartej zabudowy miejskiej Jeleniej Góry. Był to wspólny dla ewangelików (wówczas przeważali w mieście) i katolików, cmentarz chrześcijański, położony obok dzisiejszego Wzgórza Kościuszki, po prawej stronie ul. Sudeckiej, która biegnie w kierunku Karpacza. Obok, po drugiej stronie ulicy (dawnej drogi), założono nowy cmentarz żydowski (kirkut). Był on znacznie mniejszy od chrześcijańskiego i odzwierciedlał, m.in. proporcje ludności żydowskiej w stosunku do ludności niemieckiej, chrześcijańskiej.

Po dojściu Hitlera do władzy, szczególnie po "nocy kryształowej" 1938 roku, stosunek Niemców do Żydów diametralnie się zmienił. Proces ten znacznie się pogłębiał w kolejnych latach, aż do zakończenia II wojny światowej. W tych czasach wielu Żydów wyemigrowało, wielu przymusowo wywieziono i zamordowano. Zniszczono synagogi, miejsca modlitwy, szpitale, domy pomocy, stołówki, szkoły, obiekty handlowe, ale co ciekawe, pozostawiono cmentarze żydowskie z macewami z Gwiazdami Dawida.

Po wojnie, najliczniejszą grupą zachowanych śladów kultury żydowskiej na Dolnym Śląsku były i są do dzisiaj cmentarze, lub lepiej albo gorzej zachowane tylko ich pozostałości. Do tych, które przetrwały zaliczyć należy kirkut przy ul. Ślężnej we Wrocławiu, oraz cmentarze w Dzierżoniowie, Kłodzku, Legnicy i Ścinawie. Zniszczone, ale ze stojącymi macewami są jeszcze kirkuty w Jaworze, Kamiennej Górze, Oławie, Strzegomiu i Świdnicy. Bardzo zniszczone, z pojedynczymi, uszkodzonymi macewami można zobaczyć, m.in. w Świebodzicach i Jeleniej Górze.

Jeleniogórski cmentarz żydowski, a raczej to, co z niego zostało, nie posiada ogrodzenia i jakichś specjalnych zabezpieczeń, ani większej informacji o nim. Przestał "funkcjonować" w 1974 roku. Jeszcze wcześniej, w latach powojennych, usunięto z niego większość pomników (macew). Część z nich została "przejęta" przez miejscowych kamieniarzy i albo została przeszlifowana, albo pocięta na mniejsze części i użyta do różnych celów budowlanych lub jako wtórne nagrobki. Jeden fragment paska kamiennego z napisem hebrajskim, z jeleniogórskiego kirkutu znajduje się w zbiorach Muzeum Karkonoskiego w Jeleniej Górze, a trafił tam jako dar jednego z jeleniogórskich kamieniarzy. Wiele kamieni, w tym macewy, jeszcze w latach 90.XX wieku, razem z niemieckimi nagrobkami, kostką brukową, płytami chodnikowymi oraz innymi granitowymi i bazaltowymi wyrobami, ładnie posegregowanych, znajdowało się na składowisku przy ul. Grunwaldzkiej, za dzisiejszym "TESCO" W Jeleniej Górze.

Muzeum Karkonoskie (wówczas Okręgowe), na prośbę zaprzyjaźnionego z nim i z Jelenią Górą dra Klausa Ullmanna wystąpiło do władz o przejęcie ze składowiska kilku wybranych macew, szczególnie tych zdobionych i z napisami. Miały one być przeniesione ponownie na cmentarz i ustawione. Niestety po śmierci inicjatora tych działań i z braku pieniędzy na ten cel, pomysł upadł. Po paru latach skład kamieni (wszystkich) po prostu "zniknął" z Jeleniej Góry.

Od czasu do czasu porządkuje się teren dawnego żydowskiego cmentarza. Mimo to jest to miejsce zapomniane i wstydliwe. Jeszcze niedawno stało tu parę ocalałych macew. Dzisiaj zostały one ponownie powalone. Na niektórych można przeczytać napisy i odnaleźć żydowskie symbole. Podstawy macew, macewy i resztki obudowy grobów są tutaj luźno i bezładnie porozrzucane.

Nie jest to jednak teren całkowicie zapomniany, o czym świadczą kwiaty (sztuczne) przy niektórych grobach, ustawione na macewach lampki, a przede wszystkim kładzione na nich "kamienie pamięci". Niestety, niejednokrotnie kirkut wykorzystywany jest również jako miejsce libacji alkoholowych, albo najczęściej jako teren, na który okoliczni mieszkańcy wyprowadzają swoje pieski. Z uwagi na niewielką społeczność żydowską zamieszkującą Jelenią Górę, nekropolią tą nie ma właściwie kto się zajmować. Taki jest los tego typu obiektów, pozostawionych samych sobie, na terenie, który dzisiaj zajmowany jest przez ludność o innej kulturze. Wiemy o tym doskonale patrząc na to, co zostało po niektórych cmentarzach na Kresach Wschodnich, oraz po cmentarzach niemieckich na Dolnym Śląsku. W przypadku jeleniogórskiego cmentarza problem jest bardziej skomplikowany. Nie dość, że są to groby żydowskie, to dodatkowo" Żydów niemieckich".

Wydaje się, że umieszczenie tablicy informacyjnej o istnieniu w tym miejscu żydowskiego kirkutu przy ul. Sudeckiej nie jest fortunne. Z przejeżdżającego samochodu prawie się jej nie zauważa, a ruch pieszych w tym miejscu jest bardzo mały. Tablica taka powinna znajdować się raczej przy wejściu na aleję cmentarną od strony obecnego parkingu, tam gdzie była ongiś brama cmentarna. Cmentarz powinien być wyraźnie wydzielony, np. niskim ogrodzeniem.

Każde miejsce wiecznego spoczynku ludzi godne jest przecież szacunku, bowiem jest to, jak napisano nad bramą wejściową na cmentarz żydowski w Legnicy :" Miejsce spotkania wszystkich żyjących".

Twoja reakcja na artykuł?

6
18%
Cieszy
3
9%
Dziwi
3
9%
Nudzi
12
36%
Smuci
0
0%
Złości
9
27%
Przeraża

Ogłoszenia

Czytaj również

Komentarze (27) Dodaj komentarz

~Czarek 1-04-2019 6:56
Fajny pomysł na artykuł!
~Ben 1-04-2019 7:13
do: ~Czarek (6:56)
Tja. Taki na czasie ...
~iras 1-04-2019 8:01
Market postawić.
~gość 1-04-2019 8:20
Był też cmentarz ,chyba to ulica jeszcze Krakowska, przy torach za rozebranym tzw. dawniej mostem "żelaznym" w stronę Wrocławia. Na pewno dużo nagrobków i nawet kaplica jeszcze w latach 50-tych.
~ 1-04-2019 8:54
Poczekajcie ,dojdą do głosu bojówki ONR, Mlodziezy Wszechpolskiej to wyrównają teren z obcych cmentarzy ,świątyń, ludzi nie pasujących do sloganu"Tylko Polska Katolicka > rano msza na wieczór race.
~MM 1-04-2019 10:14
do: ~ (8:54)
I bardzo dobrze . Polska była jest i będzie katolicka po wsze czasy !!!
~Historia się powtarza 1-04-2019 18:22
do: ~MM (10:14)
Ty sobie nick zmień na SS. Wiesz, pseudokatoliku, że Jezus i jego matka byli Żydami?
~Anonim+ 1-04-2019 8:57
Po wojnie, ulica Grottgera na odcinku od Al.Wojska Polskiego do ul. Chełmońskiego nie posiadała utwardzonej nawierzchni. We wczesnych latach 50 wybrukowano kostką granitową odcinek od Al.Wojska Polskiego do ul. Norwida (pamiętam z wczesnego dzieciństwa, jak walec parowy zagęszczał podłoże). Natomiast odcinek ul. Grottgera, od Norwida do ul. Chełmońskiego został wybrukowany potrzaskanymi poniemieckimi płytami nagrobnymi, niektóre z czarnego marmuru miały fragmenty napisów w gotyku! Właściwie się nie dziwię, że po okropieństwach II wojny światowej, była taka prymitywna chęć odwetu, na wszystkim co poniemieckie.
~Ktosik 1-04-2019 9:08
Czy naprawdę nie zachowało się ani jedno zdjęcie sprzed wojny? A sam cmentarz wygląda tak odkąd sięgam pamięcią czyli jeszcze od czasów Gierka. Ciekawostką jest że synagoga jeleniogórska znajdowała się między ulicami Kopernika i Jelenią. Zburzona przez hitlerowców, teraz nic tam nie ma, teren zielony z ławeczkami.
~szachinszach 12-05-2019 3:26
do: ~Ktosik (9:08)
a moze przez niemcow bo hitlerowcy to takie niezbyt okreslone
~wer 1-04-2019 10:03
Zlikwidować i zaorać. Polak musi słono płacić a jak tego nie robi to się jego grób likwiduje.
~ 7-04-2019 22:36
do: ~wer (10:03)
dokładnie, wszystkich traktować równo, ani nie dyskryminować ani nie wywyższać na piedestał
~soclib 1-04-2019 10:27
W Cieplicach wyrównano cmentarz ewangelicki ,dziś jest plac Kombatantów.
~Ktosik 1-04-2019 11:06
do: ~soclib (10:27)
W tamtych czasach równano wszystko co poniemieckie. Dzisiaj, takie coś nie byłoby możliwe, takie miejsce miałoby status zabytku. Niemniej obecnie jest tam tablica informacyjna. Zasadniczo powinno się takie opuszczone miejsca zagospodarowywać, byle była zachowana informacja. U nas mało kto pamięta o cmentarzu na Wolności-Lipowej (park Żiżki), czy Wolności-Korczaka (koło Biedronki), chociaż akurat tam skromna informacja jest.
~Ktosik 1-04-2019 11:11
do: ~Ktosik (11:06)
Zagospodarowywać oczywiście pod warunkiem zupełnego opuszczenia/zniszczenia. W końcu barbarzyństwem jest niszczyć zabytkowe miejsca.
~Pamięć 8-04-2019 21:42
do: ~Ktosik (11:06)
Interesuje mnie Twoja wiedza o cmentarzu w miejscu obecnego Parku Źiżki. Stare plany eksponowane na "fotopolsce" tego nie pokazują.
użytkownik facebook 1-04-2019 12:29
Wow nareszcie.
rymcycymcy 1-04-2019 13:00
Nieboszczykom i tak ...to lotto ! :)
użytkownik facebook 1-04-2019 13:06
W końcu ktoś poruszył tę kwestię 👍 Dużo osób już ponad 12 lat temu chodziło w miejsce cmentarza i wyprowadzało tam psy. Kiedyś zwróciłam komuś uwagę, to nikt mnie nie posłuchał, bo byłam dzieckiem.
~ 1-04-2019 18:05
tyle miliardów w ziemi jest szczątków , poco to ruszać ???
~TaberBaber 1-04-2019 23:41
Naród rzeczywiście wybrany? Raczej wybrakowany. Heksagram – Okultystyczny Symbol Syjonizmu Rothschildów Heksagram został przedstawiony żydom przez Salomona, kiedy on zwrócił się ku czarom i bałwochwalstwu po tym jak poślubił córkę Faraona w roku 922 p.n.e. W okultyzmie symbol ten jest określany jako Pieczęć Salomona. Salomon oddał się wyznawaniu kultów pogańskich i wznosił ołtarze Ashtoretha i Molocha. Sześcioramienna gwiazda znajduje się w centrum Większego Klucza Salomona i jest wykorzystywana w magii, kabale i alchemii. Heksagram nie był publicznie używany jak symbol żydowski przez 2600 lat, aż do XIX wieku, kiedy trudniący się lichwą niemieccy żydzi wykorzystali go do oznaczenia własnego rodu. Symbol Heksagramu został użyty przez Mayer’a Rothschilda do oznakowania jego domu, a sześcioramienna gwiazda stała się herbem Rothschildów. W 1873 roku po raz pierwszy użyto heksagramu poza zbudowanym przez klan Rothschildów imperium bankowo-finansowym, tego właśnie roku Heksagram jako Gwiazda Dawida została przyjęta jako symbol żydowski przez American Jewish Publication Society (Amerykańskie Stowarzyszenie Publicystów Żydowskich). Przez wieki Heksagram pozostawał w użyciu w okultyzmie i pojawiał się często w rytuałach pogańskich druidów, astrologów, a także masonów i wyznawców new-age oraz kultu Wicca.
użytkownik facebook 2-04-2019 8:19
Na byłym cmentarzu ewangelickim w Miedziance też jest kamień pamiątkowy. Pasą się tam krowy I pełno jest krowich placków...
~Ulka 2-04-2019 8:22
Siedziska na boisku przy Paulinum wykonane są z elementów nagrobków z cmentarza żydowskiego. Pewnie kibice piłki nożnej nie wiedzą że siedzą na nagrobkach.
~mmmmi 2-04-2019 9:19
zlikwidować calkowicie chyyba że Israel chce placić za utrzymanie tych miejsc POLACY nie placić i nie utrzymywac zswoich pieniędzy bo żydzi nigdy by nie dali grosza na Polsjkie cmentarze tak jak i nigdy w czasie wojny nie uratowali Polaka
~ 3-04-2019 14:05
mmmmmi rozum ci wywiało i placek krowi zosta
~dodatek 3-04-2019 15:18
Na cmentarzu tym stał dom przedpogrzebowy zbudowany z czerwonej,klinkierowej cegły.Po likwidacji cmentarza dom ten rozebrano a cegłę przekazano działkowiczom z ogródków działkowych naprzeciwko jednostki wojskowej "Pod jeleniami". Działkowicze materiał ten zużyli do budowy altanek na swoich działkach.
~Kacper90 6-04-2019 4:01
Nasi zołnierze, bohaterzy i zwykli obywatele, tez sa pochowani na polskich cmentarzach calego swiat ktore tez sa zapomniane przez nas samych i mieszkanicow ! Wiec jesli chcemy by nasze cmentarze byly zadbane to dbajmy i o obce z nadzieja ze i o nasze ktos gdzies tam dba!!! nie badzmy zlym narobem, szanujmy sie nawzajem i szanujmy kazdego czlowieka. Na dobroc odpowie sie zawsze dobrocia!!!

Dodaj komentarz

Zaloguj
0/1600

Czytaj również

Copyright © 2002-2019 Highlander's Group