Wypełniona niemal do ostatniego miejsca salka w Empiku świadczyła o dużym zainteresowaniu tematem o czarownicach, wiedźmach i diabłach. Zadbał o to Marcin Nowakowski, gospodarz spotatkania, który "ożywił" salon Empiku, czyniąc zeń miejsce siania intelektualnego fermentu w życiu Jeleniej Góry.
Wstępem do dyskusji była obszerna prezentacja Edyty Tuz-Jureckiej, literaturoznawczymi i wykładowczyni Kolegium Karkonoskiego, którą rzeczona rozpoczęła od wiersza Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, poświęconego właśnie tym istotom. Obecnym – jak zaznaczyła mówczyni – nie tylko w literaturze. – W każdym z nas rodzi się czasami mały diabełek – zażartowała.
Edyta Tuz-Jurecka zestawiła pejoratywne znaczenie słowa czarownica – istota stara, brzydka, złośliwa, zła i mściwa – z czarodziejką – niosącą w sobie pierwiastek dobra. Przedstawiła też obraz czarownicy w ciągu dziejów. Od pewnej idealizacji w czasach antycznych poprzez prześladowania w średniowieczu, aż do racjonalizacji i usprawiedliwiania we współczesności.
Dodała, że wciąż żywy jest obraz czarownicy wykreowany przez twórców bajek, choćby Braci Grimm, czy Andersena, którzy wiedźmom przypisali najgorsze cechy, z pożeraniem dzieci włącznie. Zaznaczyła także, że w społeczeństwie wciąż pokutują stereotypy związane z prześladowaniem czarownic. I nierzadko stają się one – przed to właśnie – bohaterkami pozytywnymi.
Ksiądz Andrzej Bokiej, proboszcz Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego, w błyskotliwej wypowiedzi podkreślił, że nie można oceniać czasów dawnych przez pryzmat współczesności, zwłaszcza w naszym obszarze kulturowym.
– Nie mówię, że polowania na czarownice były chwalebne, ale nie należy spoglądać na to według dzisiejszych norm – mówił duchowny. Dodał także, że wiele przekonań pokutujących w społeczeństwie na ten temat jest mocno przesadzonych i przerysowanych przez dzieła literackie, które z fikcji uczyniły rzeczywistość historyczną.
– Czarownice zawsze były i są, tylko rozmaitym ludziom przypisuje się ich rolę. Człowiek zawsze musi sobie znaleźć winnego za swoje cierpienie i zło. Kiedyś winą obarczał czarownice, dziś – od pewnego czasu – naród żydowski – mówił ksiądz Bokiej. – Także ten sam pozostaje system i schemat, w którym tępi się takie osoby, zmieniają się tylko narzędzia tortur – podkreślił. – Czy zbrodnie dokonane przez nazistów i sowietów są mniejsze od tego, co zrobili przedstawiciele Inkwizycji? – zapytał kapłan.
Opowiedział także o symbolice ognia jako elementu kary dla czarownic i innowierców. – Był to sygnał ostrzegawczy dla innych. W tamtych czasach nie było komunikacji w dzisiejszym rozumieniu tego słowa. Dziś rolę „ognia” spełnia pasek na ekranie telewizora, w którym informuje się, na przykład, o pijanych kierowcach. To także swego rodzaju „sygnał ostrzegawczy” – dodał. – Nie możemy stosować współczesnej optyki do oceny średniowiecznych rytuałów. Dziś uważamy się za ludzi oświeconych i pełnych empatii dla drugiego człowieka, ale za trzysta lat ktoś może powiedzieć, że to właśnie w naszej epoce dopuszczono się największej w dziejach zbrodni ludobójstwa – argumentował kapłan.
Jordan Plis spytał księdza Bokieja, czy rzeczywiście istnieje diabeł. – Tak, diabeł jest bytem teologicznym, tak jak czarownica, wróżka, czy czarodziejka to byty kulturowe, ale i zarazem rzeczywiste. Jako człowiek wierzący, jestem przekonany, że diabeł istnieje i magia też. Miałem do czynienia z ludźmi, którzy „tego” spróbowali i naśladownictwa nie polecam. Ale, jeżeli ktoś spróbuje, to niech do mnie przyjdzie i podzieli się wrażeniami – dodał proboszcz parafii garnizonowej.
Na pytanie, dlaczego diabeł ma rogi, ogon i kopyta, kapłan odpowiedział, że człowiek zawsze dążył do wizualizacji opisywanych zjawisk. W czasach „niepiśmiennych” to właśnie ikona była głównym źródłem wiedzy o świecie, również tym nadprzyrodzonym – mówił tłumacząc, że wiele wyobrażeń malarskich pojęć i bytów teologicznych wzięło się z ikonografii, na przykład, Hieronima Boscha.
Spotkanie, choć poświęcone mrocznej i ważnej tematyce, miało wiele elementów żartobliwych. Kiedy Edyta Tuz Jurecka wymieniała cechy czarownicy, ksiądz Andrzej uśmiechnął się i powiedział, że do niektórych pasuje stereotypowa teściowa. Alina Obidniak, była długoletnia dyrektorka Teatru Norwida, spytała księdza Bokieja, czy feministki to czarownice, czy czarodziejki. – Czarodziejki – odparł duchowny argumentując, że przekonał się do tego obejrzawszy film „Czarownice z Salem”. Z kolei Edyta Tuz-Jurecka wyznała, że czasami w sobie samej widzi też wiedźmę. Ma też pośród bohaterów literackich ulubione czarownice, z którymi zetknęła się już w dzieciństwie. Opowiedziała także, że i diabeł może mieć dylematy moralne. Oczywiście tylko w świecie literackim. Wyznała, że wzruszyła się do łez na „Sonacie Belzebuba” Witkacego. Mówiono także o rzucaniu uroków. Ksiądz Bokiej podkreślił, że są jeszcze takie rejony w kraju, zwłaszcza te oddalone od cywilizacji, w których wciąż się w to wierzy.
O tym, jak żywy jest stereotyp czarownicy przekonaliśmy się wszyscy, kiedy podczas ubiegłorocznych obchodów jubileuszu legendarnego 900-lecia Jeleniej Góry, cała Polska usłyszała o tej zacnej rocznicy jedynie z powodu czarownicy właśnie, która – ku oburzeniu zmonopolizowanej na rację Gazety Wyborczej – miała „spłonąć” na stosie w stolicy Karkonoszy. Spalenie odwołano, a Jelenia Góra w świadomości wielu zaczęła kojarzyć się z prawdziwie średniowiecznym miastem….
