W ciągu wieków ród Schaffgotschów władający Cieplicami rozbudowywał i upiększał swoje siedziby. Pierwszą z nich był zamek Chojnik przebudowany z budowli obronnej na mieszkalną. Służył Schaffgotschom za dom-mieszkanie aż przez 157 lat!
W połowie XVI wieku bogacąca się rodzina potrzebowała więcej i bardziej reprezentacyjnej siedziby z łatwiejszym dojściem niż na Chojnik.
W latach 1550-1560 zbudowano pałac renesansowy, w miejscu gdzie dzisiaj stoi obecny pałac. Był on prawdopodobnie o połowę mniejszy od istniejącego dzisiaj w Cieplicach.
To w nim mieszkał Hans Ulryk Schaffgotsch ze swoja żoną Barbarą Agnieszką. Tutaj rodziły się i wychowywały ich dzieci.
W tym miejscu odwiedzał ich ukochany brat Barbary, książę legnicki Jerzy Rudolf. Tu mieszkał Krzysztof Leopold Schaffgotsch znajomy Jana Sobieskiego. W tym pałacu hrabia Krzysztof przyjmował w gościnę polską królową Marię Sobieską, żonę Jana III Sobieskiego.
O tym wydarzeniu w swoich pamiętnikach cieplicki szklarz napisał:
„Anno 1687, 30 czerwca w poniedziałek, po południu przybyła do naszego kąpieliska królowa Polski z kilku setkami wozów oraz 1500 osobami. Zamieszkała w zamku hrabiowskim, a inni ludzie tu i ówdzie”.
Tu mieszkał Johann Anton Schaffgotsch, który został wyniesiony do stanu hrabiów cesarstwa, i to on otrzymał nowy herb rodowy powiązany z herbem Piastów Śląskich. Tu w 1717 roku zapadły decyzje o budowie nowego budynku administracyjnego majątku w Sobieszowie, gdzie hrabia powołał fideikomis Chojnik.
Zostały tylko dwa lwy
To do tego pałacu wkroczyły oddziały pruskie zajmujące tereny Śląska. Niestety pałac ten spłonął w 1777 roku.
Jego pozostałości można do dzisiaj podziwiać w Cieplicach. Są to dwa lwy leżące przy głównej bramie wejściowej do Parku Zdrojowego.
Pałac zasłynął tym, że Krzysztof Leopold Schaffgotsch przyjął u siebie polską królową Marię Sobieska. Był prawdopodobnie dwukondygnacyjny i od frontu miał przynajmniej ok. 10 okien i jedno wejście od strony zachodniej.
Zbudowali nowy pałac
W miejscu zniszczonego pałacu w latach 1784-1788 zbudowano barokowy obiekt, co najmniej dwa razy większy od pierwszego. Jego projektantem był opolski architekt Jan Jerzy Rudolf. Elementy kamieniarskie wykonał J. Pausenberg, a ozdobne rzeźby A. Wagner.
Rozbudowano Park Zdrojowy wytyczając główną aleję w 1796 roku z włoskich topoli.
Wyposażenie pałacu trwało długo. Wykonanie stolarki (podłogi, okiennice, boazerie i sufity) zakończono w 1798 roku, a w latach 1808-1810 zakończono wystrój wnętrz, który wykonali. J. Elsner, J.B. Mühter, J. Knoll, S. Peschel, A. Petrz i J. Echtler.
W latach 1816-1821 przy pałacu rozbudowano Park Zdrojowy, a w roku 1818 zbudowano ozdobną bramę wejściową do parku. W 1839 roku, od strony parku dobudowano do pałacu długi balkon. W latach 1865-1866 prowadzono remont pałacu.
Księżna w Cieplicach na kuracji
Pałac jest trzypiętrowy. Od frontu ma co najmniej 20 okien na każdej kondygnacji. Tu główne wejście znajduje się od stron północnej. Pałac zbudował Jan Nepomuk Schaffgotsch.
Pałac zasłynął tym, że w 1816 roku odwiedziła go księżna Izabela Czartoryska przebywająca w Cieplicach na kuracji.
O wizycie u Schaffgotschów sama Izabela Czartoryska napisała tak: „17 lipca (1816) byłam u hrabiny Schaffgotsch, właścicielki Cieplic. Hrabina jest uprzedzająco grzeczna, przy tym grzeczność ta jest wrodzona, spontaniczna, nie zaś etykietalna. Miała ona siedemnaścioro dzieci, z których żyje tylko dziesięcioro”.
