Jeleń w herbie wywodzi się bezpośrednio z legendy, według której książę Bolesław Krzywousty miał ujrzeć dorodnego zwierza o wspaniałym porożu. Nie zabił go, lecz w miejscu, gdzie ujrzał rogacza, postanowił założyć gród.
– Kroczący ku lewej stronie jeleń na srebrnym i niebieskim polu. Tarcza jest wzoru niemieckiego podzielona po skosie z prawej ku lewej, tak że lewa strona jest biała, a prawa – niebieska. U dołu tarczy czasami malowano zielone podłoże dla jelenia. W pysku dzierży trójlistną gałązkę (ma przestawiać koniczynę) – tak pisze pod koniec XVIII wieku o herbie jeleniogórskim Johann Daniel Hensel, kronikarz jeleniogórski.
– Ornament liściasty wokół tarczy jest niebieski, a znajdujące się za nim tło białe (srebrne). Nad tarczą zawieszony hełm czerwony w środku, na hełmie mała złota korona, z którą wznoszą się ku górze dwa skrzydła. Pomiędzy nimi ponad koroną unosi się niecałkowicie widoczny wznoszący przednie nogi jeleń zwrócony ku lewej stronie, również z gałązką lub koniczyną w pysku – czytamy.
Kronikarz nie wspomina, że wizerunek ten nieco sfałszowano w stosunku do średniowiecznego pierwowzoru. Mieszczanom łasym na godności zamarzył się dla grodu herb na wzór szlachecki. Dlatego w 1630 roku dodali wymieniane przez przez Hensela ozdoby. Chodzą też słuchy, że sfałszowany został dyplom herbowy cesarza Rudolfa, na podstawie którego obowiązywało godło miasta.
I w takiej podkoloryzowanej formie przetrwało aż do 1961 roku, choć już po drugiej wojnie światowej starano się uprościć symbol miasta pozbawiając go źle widzianej w komunizującej heraldyce korony oraz innych detali. Ostateczny kształt obowiązującemu do dziś godłu Jeleniej Góry nadano w latach 70. minionego wieku.
Sylwetę jelenia znacznie uproszczono korzystając ze schematycznego wzoru, który jest w herbie Piły – Bardziej przypomina kozę niż jelenia – ocenia Jerzy Gruszka, historyk z Jeleniej Góry.
Wprowadzono także trzy pagórki przedstawiające wzgórza: Partyzantów, Kościuszki i Krzywoustego. Nawiązano tym samym poniekąd do niemieckiej nazwy Drei Berge (trzy góry), którą nosił największy w dawnym Hirschebergu hotel.
Do dziś nie bardzo wiadomo, co herbowy byk trzyma w pysku. Według Hensela mogły być to także liście buku lub wiązu. Nie brakuje także interpretacji, że rogacz zażerał się gałęziami dębu z żołędziami.
Herb widnieje na urzędach i gmachach użyteczności publicznej. Jeden z najmniej widocznych jeleni znajduje się, na przykład, na fasadzie budynku Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze. Zachowało się tam także dawne godło Dolnego Śląska. Dodajmy do tego ratusz, komendę straży pożarnej i wieżę kościółka świętej Anny, gdzie znajduje się jeden z najstarszych rogatych symboli: pochodzi z roku 1675.
Sylwetkę jelenia wypatrzymy także na wielu innych budowlach, często tam, gdzie najmniej można się rogacza spodziewać. Choćby na zrujnowanym domu przy ul. Chrobrego, gdzie dawni właściciele zlecili ułożenie herbu Jeleniej Góry z ceramicznej mozaiki.
Wytężcie wzrok! Może zauważycie jelenia w innych miejscach.
