Oto jak informowano w murach średniowiecznej twierdzy wystawiono sztukę teatralną Fedora Sommera pt. „Bolko”, w reżyserii Johanna Aspa z Erfurtu. Przedstawienie wystawiano w każdą sobotę, w godz. 16-18 a w niedzielę dwa razy, w godz. 13-15 i 16-18, od 17 lipca do 15 sierpnia 1926 roku.
Najsłynniejszy marsz
O tych wydarzeniach bardzo pochlebnie rozpisywała się wówczas lokalna dolnośląska prasa.
Autor sztuki, Fedor Sommer urodził się w 1864 roku w Dobromierzu, w miejscowości sławnej z wielkiego zwycięstwa wojsk pruskich nad armią austriacką i wspomagającymi ją oddziałami krajów zaprzyjaźnionych (w bitwie brały też udział oddziały polskie w ramach kontyngentu saskiego). To z okazji tej zwycięskiej bitwy z 1745 roku, król pruski Fryderyk II Wielki skomponował jeden z najsłynniejszych marszy wojskowych pt. Hohenfriedberger Marsch (Friedberg to dzisiaj Dobromierz).
Wpajał poczucie wielkości
Sommer był wychowany w duchu patriotyzmu pruskiego, wyznania ewangelickiego i kultu Fryderyka II Wielkiego. W dorosłym życiu był nauczycielem, a następnie wizytatorem szkół. Swoje przekonania, zamiłowania i poczucie siły i wielkości niemiecko-pruskiej ojczyzny wpajał nauczycielom i uczniom szkół, które odwiedzał. Popularyzował wiedzę o historii swojej małej ojczyzny (Heinatu) i jej uwielbienia, pisząc utwory literackie oparte na prawdziwych wydarzeniach historycznych. Były to oczywiście jego subiektywne odczucia.
Wolności 80
W 60. urodziny, w 1924 roku podjął się zadania organizacji dni teatralnych promujących historię i kulturę regionu. Rok później, w 1925 roku przeszedł na emeryturę i zamieszkał w domu swojej córki Charlotty w Jeleniej Górze (dom przy dzisiejszej ul. Wolności nr 80).
To wtedy prawdopodobnie na zamku w Bolkowie zaczęto budować scenę teatralną. Jej pozostałości znajdowały się jeszcze w latach 90. XX wieku w międzymurzu zamku od strony miasta Bolkowa.
Bolko latem 1926
Tam właśnie, prawdopodobnie z inicjatywy samego Sommera wystawiono jego sztukę pt. "Bolko", Miało to miejsce w miesiącach letnich 1926 roku. Cztery lata później Fedor Sommer zszedł z tego świata i został pochowany w rodzinnym grobowcu w Dobromierzu.
Syn Bolesława Rogatki
Kiedy w latach 90. XX wieku na zamku w Bolkowie, Muzeum Okręgowe w Jeleniej Górze prowadziło liczne prace porządkowe i budowlane przypomniano sobie o istniejących tam śladach dawnego plenerowego teatru, działającego na zamku. Bractwo Rycerskie Zamku Bolków, aby urozmaicić organizowane turnieje rycerskie postanowiło wystawić tam specjalne przedstawienia. I to właśnie wtedy narodziła się idea, aby po 80. latach znowu wystawić tam sztukę Fedora Sommera pt. „Bolko”. Tekst ten nigdy nie był w całości przetłumaczony na język polski. Wiedziano tylko, że sztuka dotyczy wydarzeń z końca XIII wieku, związanych z osadnictwem niemieckim na Dolnym Śląsku, prowadzonym bardzo intensywnie przez Bolka I Surowego, księcia jaworskiego, lwóweckiego i świdnickiego, syna Bolesława II Rogatki. Książę tak jak jego ojciec bardzo chętnie opierał się na rycerstwie niemieckim i tworzył osadnikom niemieckim doskonale warunki zamieszkania na Śląsku, często kosztem miejscowej polskiej ludności.
Cztery kroniki
Nie znając dokładnie treści sztuki „Bolko” Muzeum Okręgowe w Jeleniej Górze, zleciło w 2004 roku, doskonałemu tłumaczowi z języka niemieckiego, Tomaszowi Pryllowi przetłumaczenie tego działa (Tomasz Pryll przetłumaczył m. in. cztery kroniki jeleniogórskie), które docelowo miało być wystawiona na zamku w Bolkowie w 2006 roku. Było to pierwsze tłumaczenie na język polski jakiegokolwiek utworu Fedora Sommera.
Hej Bolko!
Kończąc tłumaczenie działa Sommera, T. Pryll zadzwonił do Muzeum i zapytał czy aby na pewno chce ono wystawić dzieło tego niemieckiego nauczyciela.
Sztuka dotyczyła bowiem sporu między polskimi chłopami, a niemieckimi osadnikami, który był rozpatrywany na zamku Bolków przez księcia Bolka I Surowego. Sommer w usta księcia włożył bardzo niepochlebne słowa skierowane do polskich kmieci i nakazał ich wyprowadzenie siłą z dziedzińca zamkowego przez straż książęcą. Spotkało się to z aplauzem niemieckich osadników, którzy na koniec wznieśli okrzyki: „Heil! Bolko”, heil Bolko!.
Budowa kościoła łaski
Biorąc pod uwagę bardzo niepochlebny i wręcz wrogi do ludności polskiej, kontekst przedstawiony w sztuce F. Sommera, Muzeum odstąpiło od zakończenia tłumaczenia dzieła i tym bardziej wystawienia go na zamku Bolków.
Dopiero po 20. latach twórczością Sommera zainteresował się dr Józef Zaprucki, czego efektem było przetłumaczenie i wydanie innego dzieła tego pisarza amatora, regionalisty i nauczyciela pt. „Między murami i wieżami”, wydanego w Jeleniej Górze w 2022 roku. Książka ta dotyczy głównie środowiska jeleniogórskich ewangelistów XVIII w., a zaczyna się od momentu budowy kościoła łaski (Podwyższenia Krzyża Pańskiego) w Jeleniej Górze.
