Zaczniemy przewrotnie, bo od planów na przedłużenie linii z Kowar, zanim ona tu w ogóle dotarła. W 1874 r., w zaledwie kilka lat po doprowadzeniu torów do nieodległej Jeleniej Góry, Stowarzyszenie Studiów Kolejowych w Berlinie przedstawiło bardzo śmiały pomysł. Podczas ich posiedzenia padła propozycja, by po przedłużeniu linii do Kowar wykonać jej dalszy odcinek w formie kolei zębatej przez (kolejno) Krzaczynę, Ścięgny, Karpacz Dolny, Wilczą Porębę, Karpacz Górny i Strzechę Akademicką... aż do Domu Śląskiego! Czyli pod samą Śnieżkę, na wysokość ok. 1400 m n.p.m.! Pomysł szalony, ale czy niemożliwy? Niekoniecznie. Zostały w tamtych czasach wykonane nawet szczegółowe badania terenowe, którędy dokładnie ma prowadzić torowisko. Wiemy jednak z historii, że ten projekt nie doczekał się realizacji.
Początki prac
Oficjalne prace nad uruchomieniem połączeniem Kowar drogą kolejową z Jelenią Górą rozpoczęły się 9 marca 1880 r., gdy uchwalono specjalną ustawę zakładającą wykonanie do naszego miasta jednotorowej linii o długości ok. 15 km. Szczegółową relację z prac przedstawiało m.in. lokalne czasopismo „Der Bote aus dem Riesen-Gebirge”. Z niego też wiemy, że pierwszy pociąg do Kowar dotarł 23 marca 1882 r. Nie był to jednak pierwszy, powitalny przejazd. Uczestniczyli w nim wyłącznie pułkownik Golz z pułku kolejowego, który brał udział w budowie linii, wraz z kilkoma urzędnikami.
Pierwszy pociąg
Na ten „oficjalnie pierwszy” skład trzeba było poczekać jeszcze do 15 maja 1882 r., kiedy to pierwsze rozkładowe wagony dotarły do Kowar. Zarówno w mieście, jak i po drodze (w Łomnicy i w Mysłakowicach) zebrało się sporo gapiów, chcących być świadkami tego historycznego momentu. Był to jednak najprawdopodobniej pociąg wyłącznie towarowy i pocztowy. Pierwsi pasażerowie na tym odcinku przejechali się dopiero kilka dni później, w Zielone Świątki (18.05). Zaś oficjalny festyn w Kowarach miał miejsce w niedzielę – 21 maja. Już de facto dzień wcześniej, w sobotę, w ogrodzie hotelu „zum Preussischer Hof” miał miejsce koncert zorganizowany w związku z powitaniem pociągu, powtórzony zresztą następnego dnia rano. W niedzielę, o godzinie 14:30 spod Ratusza wyruszył w stronę dworca pochód, na czele którego szła orkiestra miejska z Jeleniej Góry. Uczestniczyli w nim również członkowie magistratu kowarskiego, radni miejscy, miejscowi gimnastycy, straż pożarna, cech strzelców, wojskowe stowarzyszenie pogrzebowe, a pochód zamykali urzędnicy i pracownicy kopalni "Bergfreiheit". Punkt 15:00 przed dworzec wjechał pociąg z Jeleniej Góry, z gośćmi honorowymi na pokładzie. Po oficjalnym powitaniu przez burmistrza Kowar Benno Höhne, zgromadzeni udali się w drogę powrotną do miasta, gdzie później czekała ich oficjalna kolacja w hotelu „zum Preussischer Hof”. Taki był właśnie początek historii kowarskiej kolei.
Dalsze losy
Jak już wspomnieliśmy na początku – pociągi pasażerskie docierały do Kowar przez ponad 100 lat. W 1905 r. linię nawet przedłużono przez tunel pod Przełęczą Kowarską w kierunku Kamiennej Góry. Była to niezwykle malownicza trasa, na której spotykaliśmy liczne nasypy, wąwozy oraz wiadukty – w tym ten najpiękniejszy (naszym zdaniem) w okolicy, czyli wiadukt nad ul. Wiejską. Niestety, w roku 1986 ruch został wstrzymany. Jeszcze przez kilkanaście lat na torach pojawiały się pociągi towarowe, ale i one w 2000 r. przestały jeździć.
Odrodzenie
Całe szczęście – idą zmiany! W 2021 roku całą trasę z Jeleniej Góry przez Kowary do Kamiennej Góry przejęła Dolnośląska Służba Dróg i Kolei. Podjęto się wówczas działań mających na celu kompleksowy remont torowiska oraz przywrócenie ruchu pasażerskiego na tym odcinku. Fragment obecnej linii kolejowej nr 308, między Jelenią Górą a Mysłakowicami, jest już zrewitalizowany i od 15 czerwca 2025 r. ponownie jeżdżą po nim pociągi, wożące turystów i mieszkańców do Karpacza. Obecnie (styczeń 2026 r.) DSDiK jest po otwarciu ofert na remont odcinka przez Kowary w kierunku tunelu pod Przełęczą Kowarską. Zainteresowanie tymi pracami jest duże, gdyż w odpowiedzi na ogłoszenie przetargu wpłynęło do DSDiK aż 12 ofert. Trzymamy kciuki za jak najlepszy wybór wykonawcy i sprawny przebieg prac remontowych!
Remont dworca
Kowary również włączyły się w działania mające na celu przywróceniu do działania miejscowej infrastruktury kolejowej. W 2019 r. budynek dawnego dworca (przy ul. Dworcowej) został przejęty przez miasto. Po kilku latach prac finalnie został 1 sierpnia 2025 r. częściowo oddany do użytku jako nowa siedziba Informacji Turystycznej, czynnej codziennie od 8:00 do 16:00. W tych godzinach dostępna jest tu również bezpłatna toaleta. W pozostałych pomieszczeniach dworca trwają (styczeń 2026 r.) intensywne prace mające na celu stworzenie tu muzeum poświęconego historii przemysłu i rzemiosła kowarskiego. Znajdą się się tu zarówno liczne, zabytkowe eksponaty, jak i interaktywne plansze, które w nowoczesny sposób pozwolą turystom na zapoznanie się z bogatą przeszłością naszego miasta. Wystawie będą też towarzyszyły sala konferencyjna, a także pomieszczenia związane z:
• tradycjami leczniczymi (znajdzie się tu dużo pamiątek ze Szpitali Bukowiec i Wysoka Łąka),
• lokalnym produktem (będą tu eksponowane wyroby miejscowych rzemieślników),
• wystawami czasowymi,
• historią kolejnictwa.
Dodatkowo, obok budynku dawnego dworca, powstaje obecnie (styczeń 2026 r.) nowa siedziba Miejskiej Biblioteki Publicznej. Oba budynki będą przystosowane do obsługi osób niepełnosprawnych.
Informacja Turystyczna zaprasza!
Wszystkich odwiedzających Kowary zapraszamy najpierw na dawny dworzec kolejowy! Tu, w naszej Informacji Turystycznej, znajdziecie wszystkie potrzebne informacje na temat miasta i okolicy. Z przyjemnością pokażemy Wam najciekawsze szlaki, atrakcje i zabytki, pokierujemy na najpiękniejsze punkty widokowe, wskażemy najlepsze miejsca na kawę, czy obiad, poradzimy w sprawie noclegów i transportu, a także z miłą chęcią opowiemy Wam o historii i legendach związanych z naszymi pięknymi Kowarami. Do zobaczenia przy ul. Dworcowej 8!
Dominik Cybulski - WRM UM Kowary
