Polub Jelonkę:
Czytaj także: Wałbrzych Świdnica
Poniedziałek, 16 lutego
Imieniny: Daniela, Danuty
Czytających: 10805
Zalogowanych: 90
Niezalogowany
Rejestracja | Zaloguj

Region: Cztery rocznice Jana Ewangelisty Purkyne

Poniedziałek, 20 maja 2019, 6:07
Aktualizacja: Wtorek, 21 maja 2019, 6:18
Autor: Stanisław Firszt
Region: Cztery rocznice Jana Ewangelisty Purkyne
Jan Ewangelista Purkyne/fot. Ossolineum (Internet)
Fot. Archiwum S. Firszta
W tym roku, 28 lipca minie 150 lat od śmierci wybitnego lekarza fizjologa, lingwisty oraz wielkiego działacza na rzecz idei panslawizmu – Jana Ewangelisty Purkyne.

Ten wybitny człowiek, z urodzenia Czech, przyszedł na świat 17 grudnia 1787 roku w Libochovicach. Po ukończeniu szkół średnich studiował w Pradze medycynę. Naukę w tej uczelni zakończył w 1819 roku (od tego czasu minęło właśnie 200 lat). Prowadził badania naukowe związane z wpływem kamfory, opium i terpentyny na organizm człowieka. Ich wyniki opublikował w 1829 roku (od tego wydania mija właśnie 190 lat). Następnie przeniósł się do Wrocławia, gdzie na Uniwersytecie stworzył pierwszy w świecie wydział fizjologii. Miało to miejsce w 1839 roku, a więc w tym roku mija 180 lat od tego wydania. We Wrocławiu oprócz dydaktyki dokonał wielu odkryć na niwie medycyny. Zajmował się też lingwistyką, szczególnie słowiańską. Był wybitnym znawcą języka serbo – łużyckiego.

Jego pobyt na Dolnym Śląsku i działalność we Wrocławiu od 1823 roku szczególnie na rzecz panslawizmu, który narodził się w Czechach w XIX wieku, skupiła wokół niego wielu studentów, których korzenie wywodziły się z narodów słowiańskich (Ślązaków, Polaków, Czechów, Serbo-Łużyczan), którzy w tych czasach nie posiadali własnej państwowości. Ruch panslawistyczny dążył do wyzwolenia kulturalnego, politycznego i gospodarczego Słowian i zjednoczenie ich w przyszłości, jako jednego narodu. Minusem tego ruchu był fakt, że głównymi elementami tego zjednoczenia miały być Rosja i prawosławie. Działacze ruchu dystansowali się od Słowian Zachodnich, bowiem przyjęli oni kiedyś wiarę rzymskokatolicką (Słowacy, Słoweńcy, Chorwaci i Polacy), a to stawiało ich w kontrze do Imperium Rosyjskiego i jego cerkwi. Część działaczy, szczególnie Polaków nazywano "Judaszami Słowiańszczyzny", bo nigdy nie chcieli podporządkować się Moskwie.

Nie przeszkadzało to działaczom ruchu przyjęcie hymnu "Hej! Słowianie", z melodią wzorowaną na polskim Mazurku Dąbrowskiego. Co miało miejsce w 1834 roku na Wszechsłowiańskim Zjeździe w Pradze. Melodia ta rozpowszechniła się w Europie do 1848 roku, czyli do Wiosny Ludów. Była później hymnem Słowacji, Jugosławii i Serbii oraz Czarnogóry, a do dzisiaj pozostała tylko w Polsce.

W czasie pobytu Jana Ewangelisty Purkyne we Wrocławiu, mieli z nim kontakt "słowiańscy studenci", w przeważającej części Polacy z Wielkopolski i Małopolski. Wśród nich było wielu młodych ludzi, którzy później wyrośli na wielkich patriotów i słowianofili. Wśród nich był Teofil Matecki (1810 – 1886), lekarz, działacz społeczny, uczestnik Powstania Listopadowego w 1830 roku, a od 1833 roku, student Uniwersytetu Wrocławskiego. To z jego inicjatywy w 1836 roku założone zostało na tej uczelni Towarzystwo Literacko – Słowiańskie, a jego ojcem ideowym i pierwszym opiekunem był właśnie Jan Ewangelista Purkyne. Celem Towarzystwa było pogłębianie wiedzy na temat historii, języka i literatury narodów słowiańskich. Przez kilkadziesiąt lat działało w nim prawie 900 osób. W czasie studiów we Wrocławiu związani z nim byli, m.in.: Florian Cynowa (1817 – 1881), pisarz kaszubski, a także działacz społeczny i narodowy ; Ryszard Wincenty Berwiński (1819 – 1879), polski poeta, tłumacz języka czeskiego, uczestnik walk w czasie Wiosny Ludów; Marian Langrewicz (1827 – 1887), oficer artylerii pruskiej, a w 1863 roku dyktator powstania styczniowego.

Z Janem Ewangelistą Purkyne spotkali się i korespondowali, m.in. Wincenty Pol (1807 – 1872) i Kornel Ujejski (1823 – 1897). To właśnie z nimi, w roku 1847, ten wybitny pedagog i wychowawca, a także działacz kulturalno – społeczny, spotkał się w w Warmbrunn (Cieplice Śląskie Zdrój), o czym tak pięknie napisali nasi naukowcy, prof. Zbigniew Domosławski i prof. Henryk Gradkowski.

Jan Ewangelista Purkyne, w 1850 roku, wyjechał z Wrocławia i zamieszkał na stałe w Pradze. Tam też dokonał żywota.

Tymczasem na Uniwersytecie Wrocławskim nadal funkcjonowało Towarzystwo Literacko – Słowiańskie, a myśli i działania profesora kontynuowali Wojciech Cybulski i Władysław Nehring. O Towarzystwo otarli się, mi.in. Adam Asnyk (1838 – 1897) i Jan Kasprowicz (1860 – 1926).

Po okresie Wiosny Ludów i Powstaniu Styczniowym w Polsce, działalność Towarzystwa była bardzo utrudniona i mocno blokowana, szczególnie po 1871 roku (powstanie Cesarstwa Niemieckiego). Wzmożono działania germanizacyjne, m.in. osławionej "Hakaty". W marcu 1885 roku rozpoczęły się, tzw. "rugi pruskie" (wysiedlono 26.000 osób, które nie miały obywatelstwa pruskiego), a rok później, zarządzeniem ministra oświaty Rzeszy, 1 czerwca 1886 roku zlikwidowano wszystkie polskie towarzystwa studenckie.

Jednak pamięć o Janie Ewangeliście Purkyne i jego działalności nie tylko naukowej, ale także na rzecz "słowiańskości" pozostała żywa na Śląsku do dzisiaj tak na Uniwersytecie Wrocławskim, jak i w Cieplicach. Tutaj, z inicjatywy prof. Zbigniewa Domosławskiego, umieszczono tablicę pamiątkową na głazie, nad Wrzosówką przy moście do Parku Norweskiego. Stoi ona niedaleko Pawilonu Norweskiego i upamiętnia fakt spotkania się w Uzdrowisku Jana Ewangelisty Purkyniego z jego o ponad 20 lat młodszym przyjacielem - Kornelem Ujejskim.

Twoja reakcja na artykuł?

10
91%
Cieszy
0
0%
Hahaha
0
0%
Nudzi
0
0%
Smuci
0
0%
Złości
1
9%
Przeraża

Ogłoszenia

Czytaj również

Sonda

Czy płaciłbyś podatek kościelny?

Oddanych
głosów
46
Tak
9%
Nie
91%
 
Głos ulicy
Do dziś lubię marchewkę – przypomina mi dzieciństwo
 
Warto wiedzieć
Brak tej witaminy może nieodwracalnie uszkodzić wzrok
Rozmowy Jelonki
Jeden albo dwa nie zaszkodzą, ale...
 
Policja Jelenia Góra
Policjanci na Biegu Piastów
 
Teatr im. Norwida
"Powiedzmy miłość" w Jeleniej Górze
 
Aktualności
Bieg Icemana w Przesiece
 
Inne wydarzenia
Wystartował 50. Bieg Piastów. Znakomici Jeleniogórzanie!
Copyright © 2002-2026 Highlander's Group