Czytaj także: Świdnica Wałbrzych

Wiadomości |  Sport |  Fotoreportaże |  Ogłoszenia |  Katalog firm |  Będzie się działo |  Rykowisko |  Sondy |  Życzenia |  Gazeta |  Reklama 
Piątek, 28 lipca 2017 Godz.: 08:41:30 Imieniny: Aidy, Innocentego, Marceli, Wiktora Czytających: 2694 Niezalogowany | Zaloguj | Rejestracja

Wiadomości, Jelenia Góra

O jednym z najważniejszych dokumentów Jeleniej Góry

Poniedziałek, 26 czerwca 2017, 06:58, ostatnia aktualizacja: 2017-06-27 09:01
Autor : Stanisław Firszt
Miej świadomość
 
Głos ulicy
 
Kalendarz wydarzeń
 
Telewizja DAMI
 
Co jest grane w Norwidzie?
 
Kategorie wydarzeń
Event4
Film - Kino5
Kabarety1
Koncerty26
Kursy3
Plenerowe10
Prelekcje2
Sportowe2
Spotkania2
Tańce2
Teatry2
Turystyka9
Warsztaty11
Wystawy6
 
Dialogi Jelonki
 
Archiwum PDF
Archiwalne numery Jelonka
 
Fot. Archiwum S. Firszta
Rekonstrukcja z I poł. XX wieku herbu Jeleniej Góry z 1599 roku
Rekonstrukcja z I poł. XX wieku herbu Jeleniej Góry z 1599 roku

Kronikarz Jeleniej Góry Johann Daniel Hensel (1751–1839) wspomniał, że kiedy zbierał materiały do swojego dzieła, korzystał z autentycznych źródeł: dokumentów, pamiętników, a nawet napisów z epitafiów. Prawdopodobnie, w zasobie archiwum ratusza, trafił na jeden z najważniejszych dokumentów dla dziejów miasta. Było to nadanie Jeleniej Górze herbu przez cesarza Rudolfa II w 1599 roku. Opowiada o tym Stanisław Firszt, dyrektor Muzeum Przyrodniczego w Jeleniej Górze.

Hensel wspominał, że dokument został sporządzony na pergaminie. Niestety, w czasie kiedy go oglądał, był uszkodzony i zabrudzony. U góry były wydrukowane bardzo ładne, duże i mniejsze litery, zdobione złotem. Niżej tekst pisany był ręcznie, bardzo starannie, jak wyraził się kronikarz "pięknym pismem". Zachowało się 29 wersów, w których były liczne braki w tekście. Ale to, co dało się odczytać, pozwoliło zorientować się, że jest to nadanie Jeleniej Górze herbu, przez cesarza Rudolfa II w 1599 roku. Brakowało dolnej części dokumentu, a zatem tej, gdzie mógł się znajdować nie tylko graficzny wzór herbu, ale i podpis cesarza oraz przywieszone do pergaminu pieczęcie.

Na zewnętrznej stronie dokumentu, prawdopodobnie w II poł. XVII lub na pocz. XVIII wieku, ktoś opisał krótko jego smutną historię. Ten wspaniały pergamin został znaleziony wśród wielu innych pergaminów i dokumentów na jeleniogórskim rynku, w II poł. 1640 roku, w czasie trwania wojny trzydziestoletniej. Po oczyszczeniu trafił ponownie do miejskiego archiwum. Tam nadano mu stosowny numer i włączono najwyraźniej do miejskiego zasobu i dlatego Hensel mógł go tam oglądać.

Jak to się stało, że tak cenny pergamin w pewnym momencie znalazł się na ulicy i był tak źle traktowany?

R E K L A M A
Na początku 1640 roku, w Jeleniej Górze stacjonowały oddziały szwedzkie. W dniu 4 maja, od południa i zachodu podeszły pod miasto wojska cesarskie pod dowództwem pułkownika Müntzera, ale zostały odparte. W lipcu, pod murami Jeleniej Góry pojawili się znowu żołnierze cesarscy pod dowództwem generała Golza. Zabrano z magazynów i młynów pod miastem wszystkie zapasy. Rozpoczęło się oblężenie. Obrońcy i atakujący budowali szańce ziemne i prowadzili ogień, m.in. z dział. Ostrzeliwanie miasta trwało prawie przez miesiąc. We wrześniu, jeszcze raz pod mury podeszły oddziały cesarskie, pod dowództwem Golza. Prowadzono znowu ostrzał armatni, budowano podkopy i zakładano miny do wysadzenia murów. Na szańcach, na murach i w wyłomach murów trwały krwawe walki! Poległych "grzebano na cmentarzu miejskim lub w międzymurzu". Szczątki poległych wówczas żołnierzy znalezione zostały w czasie badań archeologicznych, w latach 90. XX wieku, właśnie w międzymurzu przy wieży Bramy Zamkowej.

Przedłużające się oblężenie do listopada, spowodowało w mieście głód. Obrońcy wysyłali posłańców do Szwedów z prośbą o pomoc, ale wpadali oni w ręce oblegających. Jednego z nich powieszono w ogrodzie, który istniał przed fosą między Bramami Długą i Zamkową (dzisiaj teren targowiska "Flora"). W końcu blokadę na chwilę zniesiono dzięki interwencji oddziałów szwedzkich pod dowództwem generała Stahlhausa. Stwierdził on jednak, że miasto trzeba ewakuować razem z wycofującymi się Szwedami.

Żołnierze chcieli spalić miasto, ale w końcu od tego odstąpili. Zaczęli jednak plądrować budynki w trakcie opuszczenia ich przez mieszkańców. Spenetrowali też obiekty użyteczności publicznej, w tym ratusz. W strachu przed żołnierzami cesarskimi, Jelenią Górę opuścili prawie wszyscy jej mieszkańcy. Wg niektórych źródeł, w mieście pozostało osiem rodzin lub, jak podawały inne źródła, tylko osiem osób. Do pustego miasta wkroczyły wojska cesarskie i wtedy rozpoczęło się prawdziwe plądrowanie. Jak pisze kronikarz, oprócz majątków i zasobów prywatnych "wojna opróżniła i zniszczyła także budynek sądu i biblioteki". Wszystko poniewierało się po ulicach.

To najpewniej w tamtych dniach żołdacy czy to szwedzcy, czy cesarscy splądrowali jeleniogórski ratusz, wyrzucali zbędne i mało wartościowe wg nich przedmioty na ulice. Wśród nich znalazł się prawdopodobnie dokument o wielkiej wadze dla miasta - przywilej cesarza Rudolfa II z 1599 roku, nadający Jeleniej Górze herb. Został on odarty z pieczęci i nadawanego wzoru herbu, uszkodzony, zabrudzony, zbrukany i zdeptany.

Dokument zaczynał się majestatycznie: "My Rudolf Drugi z Bożej Łaski wybrany Rzymskim Cesarzem...". Zawierał w dalszej części wyjaśnienie, że został sporządzony na prośbę burmistrza i rajców, aby nadać miastu nowy herb i pieczęcie. Dalej wystawca oznajmiał: "my łaskawie ich wyrażoną prośbę przyjmujemy i rozpatrujemy". Później następował opis wyglądu herbu, zgodnie z regułami heraldyki. Tarcza herbowa miała być podzielona poprzecznie, z dołu po lewej do górnego prawego rogu. Dolna część miała być biała (srebrna), a górna niebieska. Na tarczy miała być ukazana postać jelenia w naturalnych kolorach z uniesioną lewą nogą, kroczącego po zielonym wzgórzu. Jeleń miał trzymać w pysku liść koniczyny. Na tarczy miał się opierać hełm z obu stron z niebieskim i białym (srebrnym) pokryciem (labrami). Ponad nim złota korona (mały klejnot), a nad nią przedstawiony do połowy jeleń, w naturalnych kolorach, gotowy do skoku. Po oby jego stronach skrzydła podzielone, lewe u góry niebieskie, a u dołu białe (srebrne). Prawe skrzydło, w odwrotnie ułożonych kolorach. Jaka szkoda, że zniszczono graficzny wzór herbu, a jego wygląd odtworzono później wyłącznie na podstawie zachowanego, tylko w części, opisu.

Opis w dokumencie, jak wspomniano, był niepełny i mało czytelny, dlatego w znacznej mierze został uzupełniony komentarzem i prawdopodobnymi zapisami Hensela.

Jeśli chodzi o sam herb to, jak wynika z dokumentu, Jelenia Góra już wcześniej go posiadała, a ten nadany w 1599 roku został uzupełniony w dodatki, m.in. w klejnot i hełm. Taki herb miasta stosowany był do 1945 roku. Każdy herb zawierał w sobie odpowiednią symbolikę. Sposób jej odczytania, w przypadku tego dawnego herbu Jeleniej Góry, poszedł już dawno w zapomnienie.

Po wojnie nowy herb Jelenia Góra uzyskała w 1961 roku. Dzisiaj obowiązujący herb Jeleniej Góry pochodzi z 1996 roku. Jest prosty w formie i też zawiera symbolikę. Wydaje się, że projektantowi tego znaku graficznego chodziło o to, aby pokazać polskiego jelenia (czerwony jeleń na białym tle), kroczącego prawdopodobnie po Karkonoszach. Rogacz ten, trzymając w pysku gałązkę dębu z trzema żołędziami, miał chyba symbolizować siłę miasta.

W dawnym herbie kolor niebieski symbolizował zapewne stałość i wierność, a kolor biały (srebrny) nieskazitelność i czystość. Liść koniczyny w pysku jelenia to znak szczęścia i pomyślności (w chrześcijaństwie symbolizował Trójcę Świętą). Kolor biały (a właściwie srebrny) mógł wiązać się z jeleniogórskim górnictwem. Od 1498 roku, Jelenia Góra posiadała część udziałów we wsi Jeżów Sudecki. I to wtedy założono tam kopalnie. Jeżów stał się własnością miasta w całości od 1506 roku. Oprócz złota (małe ilości), wydobywano tam przede wszystkim srebro (stąd nazwa pobliskiej góry – Srebrna Góra). Kopalnie te upadły podczas wojny trzydziestoletniej (1618 – 1648).

Ten wspaniały i wg Hensela piękny dokument, dotyczący jakże ważnego dla miasta aktu nadania herbu, bogato zdobiony i złocony zachował się do naszych czasów. Jest przechowywany w zbiorach Oddziału Jeleniogórskiego Archiwum Państwowego w Jeleniej Górze (Repertorium dokumentów, nr 624).
Dodatki: Zapisz | Drukuj | Wyślij | Zapamiętaj
Następna wiadomość  Wiadomości 
 Poprzednia wiadomość Strona główna 
 
Waszym zdaniem

  26-06-2017 08:28 | ~jajko koguta | *.jeleniagora.vectranet.pl (109.*.46.151)
Aż się wzruszyłem...........

  26-06-2017 09:16 | ~Real | 176.*.22.254 (176.*.22.254)
Potop szwedzki, niszczenie, palenie, grabieże do dzisiaj jest odczuwalny w Polsce. Porównanie doskonale zachowanych archiwów słowackich i częściowo czeskich ze zniszczonymi polskimi, mówi sam za siebie. Prawdopodobnie taka sama sytuacja była w tym regionie. Nie bardzo chce mi się wierzyć, że wojska cesarskie sprofanowały dokument cesarski. Chociaż żołdacy i wojna mają swoje "prawa". Mimo wszystko stawiam na Szwedów, częściowo potomków barbarzyńskich Wikingów. Świadczy o tym zachowanie tej dziczy na terenach Rzeczypospolitej.

  26-06-2017 09:44 | ~acab | dynamic-78-*-143-146.ssp.dialog.net.pl (78.*.143.146)
dużo ładniejszy ten herb niż aktualny. piękne barwy. dumna Jelenia Góra - tak to powinno wyglądać, nie czerwona dolina!

  26-06-2017 13:40 | ~pff | klient.box3.pl (176.*.237.26)
Hahahahahahah :D Acab wyklęty zachwycony "szkopskim" herbem :D Suaj no sebuś ,może i flagę Polski zmienimy na dużo ładniejszą ,sprzed czasów komuny ? W zasadzie barwy te same,tylko symbol słońca w środku czarny :D Jak ja lubię czytać komenty prawilniaków :D

  26-06-2017 15:54 | ~gość | *.jeleniagora.vectranet.pl (78.*.141.252)
chciałbym się cofnąć w czasie i skosztować gulaszu z tego jelonka.

  27-06-2017 21:19 | ~J.G | ip-37-*-154-238.multi.internet.cyfrowypolsat.pl (37.*.154.238)
Piękna i smutna historia naszego miasta. Szkoda że nie został ten piękny herb. Powinno się w Jeleniogórskich szkołach robić jakieś zajęcia gdzie młodzież pozostawała by historię naszego miasta.

Jeśli nie posiadasz jeszcze swojego konta w portalu Jelonka - zarejestruj się!
 
Będzie się działo! - Jelonka poleca
 
Najczęściej czytane komentowane
10 30
10 30
Maraton subiektywności
 
Jelonka wczoraj
Kto z kim trzyma, z nim ginie [foto] Kto z kim trzyma, z nim ginie   (10)

Region Poniedziałek, 07:35
24 lipca 2017

W dziejach Europy były różne wojny, które trwały czasem przez wiele lat. Była wojna trzynastoletnia,...
Mieczysław Buczyński – twórca jeleniogórskiej kolekcji szkła [foto] Mieczysław Buczyński – twórca jeleniogórskiej kolekcji szkła   (5)

Jelenia Góra Poniedziałek, 07:29
17 lipca 2017

W tym roku minęło (2 stycznia) pięćdziesiąt lat od dnia, w którym w ówczesnym Muzeum Regionalnym w...
O średniowiecznej hucie szkła w Piechowicach [foto] O średniowiecznej hucie szkła w Piechowicach   (3)

Region Poniedziałek, 07:31
10 lipca 2017

Najciekawszych odkryć archeologicznych dokonuje się najczęściej podczas przypadkowych prac ziemnych....
Dąb Hindenburga w Parku Norweskim [foto] Dąb Hindenburga w Parku Norweskim   (24)

Jelenia Góra Poniedziałek, 07:16
3 lipca 2017

Prawie wszyscy w Cieplicach wiedzą, że w Parku Norweskim Eugen Füllner zbudował w 1909 roku tzw....
O jednym z najważniejszych dokumentów Jeleniej Góry [foto] O jednym z najważniejszych dokumentów Jeleniej Góry   (6)

Jelenia Góra Poniedziałek, 06:58
26 czerwca 2017

Kronikarz Jeleniej Góry Johann Daniel Hensel (1751–1839) wspomniał, że kiedy zbierał materiały do...
Tragiczna wycieczka Schaffgotscha do Egiptu [foto] Tragiczna wycieczka Schaffgotscha do Egiptu   (17)

Region Poniedziałek, 07:25
19 czerwca 2017

28 marca 1907 roku (110 lat temu), w Luksorze w Egipcie zmarł dwudziestojednoletni Johannes Ewangelista...
Książęce i królewskie wizyty w Jeleniej Górze (cz.3) Książęce i królewskie wizyty w Jeleniej Górze (cz.3) 

Region Poniedziałek, 07:27
12 czerwca 2017

W połowie XIX wieku Kotlina Jeleniogórska w dalszym ciągu była bardzo atrakcyjna jako wczasowisko dla...
Książęce i królewskie wizyty w Jeleniej Górze (cz.2) Książęce i królewskie wizyty w Jeleniej Górze (cz.2)  (2)

Region Poniedziałek, 07:10
5 czerwca 2017

Po zakupie Mysłakowic przez Fryderyka Wilhelma III, wizyty rodziny królewskiej w Kotlinie...
Książęce i królewskie wizyty w Jeleniej Górze (cz. 1) Książęce i królewskie wizyty w Jeleniej Górze (cz. 1)  (4)

Jelenia Góra Poniedziałek, 06:37
29 maja 2017

Jeśli wierzyć przekazom legendarnym, pierwszym władcą, który odwiedził Jelenią Górę, był...
Jak Śląsk i Jelenia Góra stały się pruskie [foto] Jak Śląsk i Jelenia Góra stały się pruskie   (2)

Region Poniedziałek, 06:44
22 maja 2017

W XIV wieku Śląsk był terenem ścierania się wpływów odradzającego się Królestwa Polskiego oraz...
Zobacz więcej artykułów
Zobacz więcej Jelonka wczoraj
 
Redakcja

Masz problem? A może wiesz coś ciekawego i chcesz się z nami tą wiedzą podzielić? Zadzwoń do nas lub przyjdż. Redakcja mieści się przy ul. Skłodowskiej-Curie 13/2 (I piętro).
Redakcja : 75-75-444-00
W piątek dyżuruje
redaktor naczelna
Bożena Bryl-Chrząszcz
Od 10.00 do 12.00
 
Wiadomości |  Sport |  Fotoreportaże |  Ogłoszenia |  Katalog firm |  Będzie się działo |  Rykowisko |  Życzenia |  Sondy |  Gazeta |  Reklama 
© 2002-2017 Jelonka jest znakiem należącym do Highlander's Group.
WSZELKIE PRAWA ZASTRZEŻONE
Napisz do nas | Redakcja | Jelenia Góra | Świdnica | Wałbrzych | Reklama | Centralne ogrzewanie | Logo