Z jakimi schorzeniami najczęściej trafiają pacjenci do gabinetu neurochirurgicznego?

Dr Paweł Jabłoński, neurochirurg: W codziennej praktyce lekarskiej neurochirurg najczęściej spotyka się z pacjentami cierpiącymi z powodu zespołów bólowych kręgosłupa szyjnego oraz lędźwiowo-krzyżowego. Główną przyczyną tych dolegliwości są dyskopatie – czyli choroby krążków międzykręgowych, uznawane obecnie jako choroby cywilizacyjne. Są one najczęstszą przyczyną uciążliwych i często długotrwałych dolegliwości bólowych i nieobecności w pracy, znacznie ograniczając sprawność ruchową i obniżając komfort życia.
Siedzący tryb życia i pracy, który jest bardzo niekorzystny dla kręgosłupa sprawia, że coraz więcej młodych osób, głównie między 30 a 50 rokiem życia, skarży się na dolegliwości kręgosłupa szyjnego oraz lędźwiowo-krzyżowego. W ostatnich latach, z roku na rok odnotowujemy lawinowy wzrost pacjentów trafiających do neurochirurga ze schorzeniami kręgosłupa, głównie za sprawą coraz dostępniejszej diagnostyki obrazowej – mam tu na myśli tomografię komputerową i rezonans magnetyczny. Dzięki tym badaniom znacznie skrócił się okres od “objawu do rozpoznania”, dlatego teraz znacznie szybciej możemy wdrożyć skuteczne leczenie, nie narażając pacjenta na dalszy rozwój choroby.

Jakie czynniki sprzyjają powstawaniu dolegliwości bólowych kręgosłupa?
PJ: Najczęstszą przyczyną powstawania dolegliwości bólowych pochodzenia kręgosłupowego jest nieprawidłowa postawa i nieprawidłowe obciążenie kręgosłupa w życiu codziennym. Siedzący tryb życia, niedostatek ruchu, wymuszona pozycja w czasie pracy, nadmierna otyłość powodują, że kręgosłup jest nieprawidłowo obciążony, a układ mięśniowy odpowiedzialny za prawidłową postawę ulega z czasem zaburzeniom, mięśnie brzucha ulegają zwiotczeniu, gdy mięśnie grzbietu wskutek ciągłego napięcia skracają się. Dolegliwości te umiejscawiają się zwykle w dolnym odcinku kręgosłupa lędźwiowego i odczuwane są jako sztywność promieniująca do pośladków i kończyn dolnych. Bóle bywają gwałtowne, silne lub rozwijają się powoli, trwając nawet wiele miesięcy. Mogą ustąpić na jakiś czas, by potem niespodziewanie i bez jakiejkolwiek przyczyny pojawić się znowu.

Jak zapobiegać dolegliwościom?
PJ: Zwykle ludzie oczekują od lekarzy cudownych tabletek lub zastrzyków, które bez pomocy i wysiłków chorego mają uzdrowić jego “kręgosłup” i postawić go na równe nogi. Tymczasem w tym schorzeniu ważniejsze od leczenia i środków farmakologicznych są ćwiczenia ruchowe. Zacząć należy od ćwiczeń łatwych i stopniowo przejść do trudniejszych. Należy je wykonywać powoli, płynnie, nie wstrzymywać oddechu. Należy wystrzegać się ćwiczeń szkodliwych, jakimi są gwałtowne skłony i skręty. Zaleca się uprawianie sportów rekreacyjnych, a mianowicie: turystyki pieszej i rowerowej, pływania, itp.

Jak można rozpoznać dyskopatię?
PJ: Współczesne metody diagnostyczne opierają się przede wszystkim na badaniach obrazowych tzn. tomografii komputerowej i rezonansie magnetycznym, które umożliwiają dokładne, precyzyjne uwidocznienie uszkodzonych krążków międzykręgowych i uciśniętych przez nie struktur nerwowych kanału kręgowego (ryc.1,2).

Jakie objawy powinny budzić szczególny niepokój u pacjentów czyli kiedy należy udać się do neurochirurga?
PJ: Jeżeli pomimo leczenia zachowawczego tzn. stosowania leków przeciwbólowych i rehabilitacji usprawniającej bóle kręgosłupa lub/i kończyn utrzymują się powyżej 6 tygodni, jest to wskazanie do wykonania badania TK lub MR i konsultacji neurochirurgicznej. W skrajnych przypadkach, na skutek masywnego ucisku elementów nerwowych przez wypadnięty dysk mogą wystąpić alarmujące objawy w postaci osłabienia siły mięśniowej nóg lub zaniku mięśni (zauważalne jako zmniejszenie obwodu uda lub goleni) a także zatrzymanie moczu ze zdrętwieniem okolicy krocza. Objawy te stanowią bezwzględne wskazanie do podjęcia natychmiastowego leczenia neurochirurgicznego, gdyż w przeciwnym razie sytuacja ta może doprowadzić do trwałego inwalidztwa.

Kiedy i jak operować dyskopatię?
PJ: U części pacjentów, dolegliwości spowodowane dyskopatią ustępują samoistnie, jednak u większości z nich dochodzi do kolejnych nawrotów choroby i powtarzających się incydentów bólowych oraz zaburzeń neurologicznych, zazwyczaj wymagających już leczenia neurochirurgicznego. W przypadkach, kiedy leczenie zachowawcze, trwające zazwyczaj 6-8 tygodni zakończyło się niepowodzeniem proponowana jest interwencja chirurgiczna, której celem jest szybkie i trwałe wyeliminowanie bólu i powrót do pełnej sprawności ruchowej. Najczęściej wykonuje się u pacjentów mikrodiscektomię czyli mikroskopowe usunięcie części przemieszczonego jądra miażdżystego. Uszkodzony krążek uciskając korzeń rdzeniowy lub niekiedy także worek oponowy zawierający wiele nerwów rdzeniowych powoduje występowanie tak uciążliwych dla chorego dolegliwości bólowych. Chirurgiczne usunięcie przyczyny ucisku z reguły przynosi pacjentowi natychmiastową ulgę i pozwala na jego pionizację w kilka godzin po operacji a cały pobyt w szpitalu ogranicza się do 2-3 dni.

Jakie są najbardziej znany metody operacyjne?
PJ: Spośród licznych tzw. minimalnie inwazyjnych metod operacyjnych najbardziej uznaną i rozpowszechnioną metodą jest właśnie mikrodiscektomia. Jest ona mało urazowa dla pacjenta a jednocześnie zapewnia bardzo dobry wgląd w okolicę operowaną dając możliwość skutecznego i bezpiecznego leczenia wszystkich postaci dyskopatii. Inne techniki operacyjne takie jak przezskórna dekompresja laserowa, endoskopowa nukleotomia lub koblacja, czy IDET są niewątpliwie trochę mniej inwazyjne, gdyż pozostawiają na skórze jeszcze mniejszą bliznę mają one jednak jedną wadę – bardzo ograniczone wskazania – stosowane są bowiem tylko w przypadku bardzo wąskiej grupy wyselekcjonowanych pacjentów stanowiących kilkuprocentowy odsetek chorych z dyskopatiami. W ostatnich kilku latach pojawiły się nowe techniki operacyjne leczenia mało zaawansowanych postaci dyskopatii. polegające na implantowaniu dynamicznych stabilizatorów kręgosłupowych bez ingerencji w struktury nerwowe kanału kręgowego. Mają one jednak również ograniczone zastosowanie w wąskiej grupie chorych we wczesnym okresie rozwoju dyskopatii.
Dr Paweł Jabłoński, neurochirurg