Zawał mięśnia sercowego to groźny skutek i jedna z postaci choroby niedokrwiennej mięśnia sercowego, gdy w wyniku ostrego niedotlenienia dochodzi do jego martwicy. Najczęściej dzieje się to na tle miażdżycy tętnic wieńcowych w przebiegu choroby wieńcowej, która powoduje zwężenie światła naczynia wieńcowego i ograniczenie dopływu krwi, czyli tzw. niedokrwienie.

Skąd biorą się bóle w klatce piersiowej w przebiegu choroby wieńcowej?
dr med. Monika Mikulicz-Pasler, kardiolog: Bóle dławiące i ucisk zamostkowy przy wysiłku, często promieniujący do obu ramion lub lewej ręki, czyli tzw. dławica piersiowa, są objawem zwężenia światła tętnicy wieńcowej i niedokrwienia mięśnia sercowego.

Na czym polega zawał serca?
MP: Mechanizmem, który prowadzi do zawału jest najczęściej pękniecie blaszki miażdżycowej z narastaniem zakrzepu na jej powierzchni i zamknięciem lub krytycznym zwężeniem naczynia wieńcowego. W obszarze zaopatrywanym przez dane naczynie, mięsień sercowy ulega niedokrwieniu, a w przypadku nieprzywrócenia dopływu krwi, powstaje w sercu ognisko martwicy.

Co to jest ostry zespół wieńcowy?
MP: Obecnie ostre niedokrwienie mięśnia sercowego nazywa się ostrym zespołem wieńcowym (OZW) i dzieli się na trzy podstawowe jego formy: niestabilną dławicę piersiową, zawał mięśnia sercowego i nagły zgon sercowy.

Jakie są czynniki ryzyka choroby wieńcowej?
MP: Zawał mięśnia sercowego występuje najczęściej po 40. roku życia, zwłaszcza u osób z tzw. otyłością i nadciśnieniem. Częściej pojawia się u mężczyzn. Do najważniejszych czynników ryzyka należą: czynnik genetyczny, czyli obciążający wywiad rodzinny (np. zawał serca u najbliższych członków rodziny), palenie papierosów, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, brak aktywności fizycznej, wysoki poziom cholesterolu, otyłość (zwłaszcza brzuszna).

Jakie są objawy zawału?
MP: Przede wszystkim silny ból w klatce piersiowej, który nie ustępuje w spoczynku i po podaniu nitrogliceryny, o piekącym dławiącym charakterze, promieniujący do lewej kończyny górnej lub obu kończyn (a niekiedy nawet do żuchwy), z bladością, potami, niepokojem, nudnościami, lękiem, bądź z dusznością i zawrotami głowy.

Jak pomóc choremu z podejrzeniem zawału?
MP: Najlepiej ułożyć go w pozycji półsiedzącej (o ile jest przytomny) lub bocznej (jeśli jest nieprzytomny). Jak najszybciej należy wezwać karetkę pogotowia, kontrolować oddech i tętno, a jeśli ustanie oddech, rozpocząć akcję reanimacyjną. W warunkach domowych u chorego przytomnego należy zbadać ciśnienie, podać 300-500 mg aspiryny doustnie i nitroglicerynę podjęzykowo.

Czy aspiryna poprawia rokowanie?
MP: Jej podanie znacznie zwiększa szanse na przeżycie zawału ze względu na działanie przeciwkrzepliwe ułatwiające udrożnienie naczynia, które zostało zamknięte przez skrzeplinę.

Która faza zawału jest najgroźniejsza?
MP: Największym zagrożeniem jest okres od wystąpienia silnego bólu na skutek zamknięcia naczynia zawałowego do przybycia do szpitala. W ciągu pierwszych dwóch godzin od początku bólu zawałowego występuje ok. 50% wszystkich zgonów, przy czym większość chorych umiera na ostre zaburzenia rytmu, będące skutkiem niedokrwienia serca.

Jaka jest najskuteczniejsza terapia zawału?
MP: Nowoczesna terapia to jak najszybsze udrożnienie naczynia, zapewniające powrót ukrwienia w mięśniu sercowym. Najskuteczniejsza w terapii zawału jest pierwsza godzina od wystąpienia dolegliwości i zamknięcia światła naczynia wieńcowego, tzw. „złota godzina”.

Jak transportować pacjenta?
MP: Nie można robić tego samemu – konieczne jest natychmiastowe wezwanie karetki reanimacyjnej. Chory powinien być przetransportowany do najbliższego szpitala z pracownią kardiologii interwencyjnej, gdzie w trakcie tzw. koronarografii i zabiegu angioplastyki może być przywrócony przepływ krwi poprzez mechaniczne udrożnienie naczynia (poszerzenie balonem i wszczepienie tzw. stentu stabilizującego pękniętą blaszkę miażdżycową).

Co zrobić, aby do zawału nie doszło?
MP: Odpowiednio wcześniej zwrócić się do kardiologa – gdy pojawią się bóle wysiłkowe zamostkowe, duszność wysiłkowa lub istnieją w/w czynniki ryzyka. Fachowa konsultacja z EKG, dodatkowe badania, jak echokardiografia i próba wysiłkowa, pozwolą ocenić ryzyko i ustalić dalsze postępowanie z ewentualnym skierowaniem do szpitala na diagnostyczną koronarografię, czyli badanie kontrastowe naczyń wieńcowych. Ograniczenie śmiertelności z powodu zawałów serca można osiągnąć również dzięki profilaktyce oraz wczesnemu rozpoznaniu zawału i szybkim wdrożeniu nowoczesnego leczenia.

Jakie możliwości diagnostyczne oferuje KCM?
MP: Do dyspozycji pacjenta jest bardzo dobrze wyposażona Poradnia Kardiologiczna z nowoczesnym aparatem do echokardiografii serca, bieżnią do prób wysiłkowych, diagnostyką Holtera i aparatami do kontroli rozruszników.